اطلاعات از آثار و ابتیه باستانی و اماکن متبرکه طالقان
اطلاعات از آثار و ابتیه باستانی و اماکن متبرکه طالقان
آثار باستانی قلعه ده هرنج طالقان یا قلعه منصور
در شمال ده هرنج طالقان آثار قلعه جالبی است با سنگ های تراشیده بنام قلعه منصور که کسی سابقه و تاریخ احداث آن را نمیداند چه کسی در چه زمانی و به چه منظوری آن را ساخته است بهر صورت این قلعه خیلی قبل از اسلام ساخته شده و قلعه معتبری بوده است و از مهم ترین قلاع طالقان است در ضمن شرح حال اسماعیلیه نام این قلعه بسیار برده شده است که اسماعیلیه برای دفاع از قلمرو خود از آن استفاده میکردند.
فریدون پسر آبتین پادشاه پیشدادی در طالقان
بطوریکه در تواریخ آمده زمانیکه صخاک مار دوش بر ایران مسلط شد برای اینکه از خطر شورش داخلی در امان باشد درصدد نابودی افراد دودمان جمشید جم که قبل از او سلطان ایران بود بر آمد هر کجا آنها را مییافت به قتل میرسانید لذا افراد خاندان جمشید و منسوبین به او در جاهای دور دست و کوههای صعب العبور و در بیغولها بطور ناشناس در حال اختفاء نیریستند بسیاری از آنها شناسائی شده به قتل رسیدند ولی آبتین نامی که اصل او از دودمان جمشید بود بطور ناشناس در البرزکوه میزیست فقط عده ای از خواص و وطن پرستان ایران او را می شناختند و از محل اختفای او اطلاع داشتند و دنبال فرصت می گشتند بطریقی او را به سلطنت برسانند تا اینکه کاوه آهنگر که از ظلم و ستم زیورسب جادویعنی صخاک بجان آمده بود سر به شورش برداشت و با جمع آوری ایرانیان وطن پرست و غیور و بجان آمده صخاک را شکست داد و او را دستگیر کرده در کوه دماوند زندانی نمود تا در انجا جان داد بعد به البرز کوه رفت و فریدون پسر آبتین را که جوانی برومند و از نسل جمشید بود به پایتخت آورده به سلطنت رسانید در حالیکه آبتین پدر فریدون را قبلا کسان صخاک کشته بودند آقای حاجی میرزا ابراهیم بوذری خطاط و هنرمند معروف میگفت من که بدیدن دکتر رضازاده شفق استاد دانشگاه تهران که از ده هرنج طالقان همسر اختیار کرده بود و فصل تابستان در آنجا به هواخوری آمده بود و با من رفاقت داشت به ده هرنج رفته بودم موقعیکه با هم برای تفریح به دیدن قلعه منسور رفته بودیم دکتر شفق که از ادبا و تاریخ دانان و محققین دانشمند بود با دیدن آن آثار گفت کوهی که نام مخصوص آن البرز باشد در سلسله جبال البرز جز این کوه نیست که در شمال ده هرنج است در داستان فریدون هم در تاریخ آمده که فریدون قبل از رسیدن به سلطنت در البرز کوه بود با این آثار و علائم که مشاهده میشود به احتمالیقین میتوان گفت فریدون و پدرش آبتین در این حدود زندگی میکردند فریدون در طالقان بدنیا آمده و در همین جا نشونها کرده بود چون جائی مناسب تر از طالقان طبق شواهد تاریخ برای او نمیتوانیافت.
آثار باستانی قلعه ارژنگ طالقان
در جنوب ده میناوند طالقان نزدیک قله کوه آثار قلعه خرابه ای بسیار وسیع است که آنرا قلعه ارژنگ یا قلعه ارسنگ یا قلعه ارزنگ میگویند و بعضی بنام قلعه دز چنگ یا ملادوش هم از آن نام برده اند در اثر گذشت روزگار و توالی لیل و نهار و حوادث زمان و تهاجم دوران قسمت کمی از این قلعه باقیمانده است این قلعه یکی از قلاع معتبر اسماعیلیه بوده در تواریخ آمده که محمدبن بزرگ امید رودباری دومین جانشین حسن صباح اسماعیلی آنرا در سال ۵۴۴ هجری بنا کرده است ولی بطوریکه از قرائن بر می آید بنای این قلعه بسیار قدیمتر از این تاریخ بوده است و به قرنها قبل از اسلام میرسد ممکن است محمدبن بزرگ امید رودباری آن قلعه را در سال ۵۴۴ تعمیر کرده باشد آقای حاجی میرزا اسماعیل بوذری که از دبیران ممتاز رشته فقه و عربی دبیرستان البرز بود و در دانشگاه هم درس میگفت و با بسیاری از اساتید دانشگاه آشنائی داشت در باره این قلعه میگفت میگویند این قلعه بسیار عظیمی بوده که در زمان کیکاوس کیانی پادشاه باستانی ایران وجود داشته و میگویند دیو سفیدیا ارژنگ دیو در این قلعه زندگی میکرده است و اضافه میکرد چنانکه در شاهنامه فردوسی آمده رستم که برای نجات کیکاوس به مازندران میرفت که او را از دست دیوان نجات دهد خان ششم او در این محل بوده و در این محل ارژنگ دیو را کشته است و اسماعیلیه در زمان اقتدار خود قسمتی از این قلعه را تعمیر کرده بودند (الله اعلم) باز میگفت مسیر راه هفت خان رستم از نظر مکانی در تواریخ معلوم نیست و جز این راه از کدام راه میتواند بوده باشد.
آثار ده خرمن چال طالقان و داستانی در اطراف آن
در جنوب و روبروی ده شهرک طالقان در مزرعه ای نزدیک ده میناوند جائی است بنام خرمن چال تقریبا نزدیک به قلعه ارژنگ میگویند در این محل در قدیم دهی بزرگ بوده است که اینک از بین رفته و چیزی از آن باقی نیست مرحوم معصوم غمامی فرزند شیخ محمود اوانکی طالقانی داستانی در باره اطراف این محل نقل میکرد که بعلت جالب بودن آن دریغم آمد که از نقل کردن صرف نظر نمایم آن چنین بود که ایشان میگفت شنیده ام که میگفتند یک درویش اهل قزوین به این مزرعه آمده بود (یعنی خرمن چال) گاو گل بانی را در آنجا دیده بود به او گفته بود در این محل گنج است شما عصر برو گاو و گوسفند مردم ده را تحویل بده و چراغ بر دار و بیا شب این کنج را با هم بیرون بیاوریم و با هم تقسیم کنیم آن گاو گل بان رفته بود پس از رها کردن گاو و گوسفند مردم در ده چراغ برداشته بود و آمده بود پیش درویش آنها پس از صرف شام رفتند در محلی که درویش گفته بود در آنجا شروع کردند زمین را کندن پس از آنکه مقداری زمین را کندند به یک ردیف سنگ رسیدند درویش به او گفت شما کنار بمان من سنگها را بر میدارم او در کناری ایستاده بود درویش سنگها را که برداشته بودیکدفعه سر جایش خشک شده بود و رنگش به زردی گرائیده بود گاو گل بان جلو رفته بود با کمال تعجب دیده بود جسدی در آنجاست که تازه و دست نخورده است و لباس بر تن دارد و کمربندی به کمرش بسته است که روی آن دکمه های فلزی درشتی نصب شده روی دکمه ها نوشته است انصار الحسین. درویش که پس از بهت زدگی قدری بخود آمده بود گفته بود من گمان میکردم در این گنج است نمیدانستم در گنج نامه منظور از گنج این جسد بوده است ما که به گنج دست نیافتیم پس این کمربند را باز کنیم و ببریم که کمتر از گنج نیست به محض اینکه دست برده بود کمربند را باز کند ناگهان دست آن جنازه باز شده بود و سیلی محکمی زیر گوش درویش نواخته بود که درویش چند متر آنطرف تر پرت شده به زمین افتاده بود و ضجه ای زده جان داده بود گاو گل بان با دیدن آن منظره در آن دل شب به هراس افتاد خیلی ترسیده بود که نتوانسته بود آنجا بماند و پا به فرار گذاشته بود و به ده آمده بود و مردم را در جریان گذاشته بود صبح با عده ای از مردان ده به آنجا رفته بود دیده بودند درویش در آنجا افتاده و مرده است ولی هیچ آثاری از آن جای کنده شده شب و خبری از آن جنازه که گاو گل بان گفته بود نیست زمین همه یکنواخت و طبیعی بود تا چه اندازه این داستان حقیقت داشته باشد خدا میداند ولی با شنیدن این خبر به یاد روایتی افتادم که از امیرالمومنین علی علیه السلام در باره طالقان نقل میکنند که فرموده بود خداوند گنجهائی در طالقان قرار داده که آنها از طلا و نقره نیست بلکه مردان مومنی هستند که خدا را به حق شناخته اند و آنهایاران حضرت مهدی علیه السلام هستند.
آثار باستانی قلعه ده سگران طالقان
در شمال ده سگران طالقان در محلی به نام قلعه چال آثار خرابه قلعه ایست باستانی که مقدار کمی از آن باقی مانده است که با ساروج درست شده به فاصله کمی بالاتر از آن سه قبر وجود دارد که میگویند آنها مربوط به سه نفر گبر است و به همین جهت ده سگران را سه گبران یا سه قبران میگفتند و این نام از آنها گرفته شده و در اثر گذشت زمان و کثرت تلفظ نام این ده بصورت امروزی به سگران تبدیل شده معلوم نیست این قلعه که در قلعه چال واقع است در چه زمانی و بدستور چه کسی ساخته شده بهر صورت با توضیح بالا شاید ساخت این قلعه مربوط به قبل از اسلام باشد ویکی از قلاعی بوده که نظامیان از آن استفاده میکردندیا محل اقامت فرمانده نظامیان بوده است.
آثار باستانی زاغه زبرده کرور طالقان
از آثار باستانی ده کرود طالقان یک زاغه حفر شده وسیع در زیر زمین ساختمانهای ده کرور است تقریبا صدمتر در دویست متر که در آن محدوده اکثرا چاه هائیکه حفر میکنند به داخل آن زاغه منتهی میشود از داخل آن زاغه کاسه و کوزه های رنگ شده قدیمی همچنین کاسه پاره ها و مهره های رنگارنگ سنگی و استخوان بیرون می آید هیچیک از اهالی ده از قدیمی و جدیدی نمیدانند آن زاغه را در چه زمانی و چه اشخاصی و به چه منظوری حفر کرده اند بعلت وجود گاز عفن و نبودن هوا در داخل آن نمیتوان مسافت زیادی درون آن زاغه رفت چون روی آن پوشیده است و هیچ راهی به بیرون ندارد البته در گذشته بعضی ها مقدار کمی ازیک راه مخصوص به داخل آن رفته اند و در باره آن سخنانی گفته اند که در آنجا جای آخوراب و گورها و خم های شکسته بوده ولی به همه جای آن نرفته اند اگر وسیله ای باشد که بتوان همه جای آن را گشت ممکن است بتوان چیزهائی بدست آورد و از روی آنها بتوان زمان حفر زاغه را دانست و از اسرار آن پرده بر داشت و فهمید آن مربوط به چه زمانی است و چه کسانی آن را کنده اند کندن چنان زاغه ای نمیتواند کار مردمان عادی باشد باید حفر آن کار عده کثیری برای هدف خاص و به امر حکومتی باشد ممکن است آن پناهگاه برای لشکریانی در موقع هجوم دشمن بوده باشد در هر صورت راز آن زاغه کشف نشده باقی مانده است.
ده ابصار طالقان و آثار قدیمیه آن
گویند ده ابصار طالقان در قدیم دهی بزرگ و آباد بود بطوریکه آن را شهر ابصار میگفتند و حدود چهار صد سال قبل بعلت شکستن زمین زیر و رو گردیده و ویران شده است اکنون بیش از هفت خانه دارای ساکن در این ده نیست در بین دیوار باغهای زیر این ده سنگ های گور قرمز رنگ بزرگی است که خطوط روی آنها در اثر گذشت زمان محو شده است و بعضا قابل خواندن نیست بنده خود سنگ گوری را دیده بودم که تاریخ آن مربوط به ۶۹۰ هجری بود در اطراف این ده سنگ های کوچکییافت میشود که روی آنها تصویر حیوانات دارد و بعضا نوشته است.
آثار باستانی آهین کلای طالقان
بین ده جوستان و ده مرجان طالقان تپه همواری است بنام تپه آهین کلا در حاشیه طرف مرجان آن تپه آثاری چون جای چند خانه خراب شده قدیمی وجود دارد که مقداری از مصالح آن را اهالی برده اند فقط جائی از آن باقی است حمداله مستوفی در تاریخ گزیده نوشته که قلعه اسماعیلیه در جائی بنام آهین کلا در طالقان بوده این قلعه بسیار مهم بود بطوریکه اسماعیلیه طالقان را از آنجا اداره میکردند آن خرابه احتمالا آثار باقیه از خرابه مربوط به بقایای همان قلعه باشد که فعلا خراب شده و از بین رفته است.
اندارین و منگلان طالقان
بین ده حصیران و ده مرجان تپه ایست بنام اندارین اهالی ده حصیران میگویند در حاشیه این تپه گاهی که کنده میشود قبرهائی پیدا میشود و استخوانهائی از آنها بیرون می آید و بعضا آب به نقاطی از آن جا میرسد فرو میرود و نمودار چاه را پدیدار می سازد همچنین میگویند در منگلان طالقان دهی بوده بنام ده منگلان که بعدا خراب شده است و مردم آنجا به دهات دیگر مهاجرت کرده اند خود نگارند در راه بین ده حصیران و منگلان روی چوبهای مزارع سنگ قبرهای بزرگی دیدم که بجای پل بکار برده بودند و روی آنها نوشته بود ولی در اثر عبور و مرور مردم و چهارپایان آن سنگها حک و صاف شده و چنان گود رفته که خوب قابل خواندن نیست.
آثار باستانی منار کلای طالقان
پشت ده سفنجانی تپه بلند و همواری است بنام منارکلا در وسط حاشیه شرقی این تپه سمت ده حصیران آثار باقیمانده از جای ساختمان خراب شده ای است که معلوم میکند در گذشته در آنجا ساختمان یا ساختمانهائی وجود داشته احتمالا آنجا هم قلعه ای از قلاع اسماعیلیه بوده است که بعدا مردم آنجا را برای بیرون آوردن گنج یا اشیاء قدیمه کنده اند و بصورت ویرانه ای در آورده اند همچنین سنگهای آنجا را برای ساختن خانه های خود برده اند چنانکه فقط محلی از آن باقی است اصولا کلا قلعه را مینامیده اند و هر کجا نام کلا داشته به احتمال قوی قلعه ای در آنجا بوده است حالیه هم در طالقان اگر در تابستان روی پشت بام حفاظ مدوری برای خوابیدن می سازند آنرا کلا می نامند.
آثار باستانی کوه کلوان طالقان
در قله کوه کلوان سمت جنوب یوردمال گله داران که نزدیک کوه تخت سلیمان یا علم کوه است چاهی وجود دارد که بسیار عمیق است بطوریکه اگر سنگی را به داخل آن بیاندازند مدتی طول میکشد تا به ته چاه برسد معلوم نیست آن چاه را چه کسی یا چه کسانی در چه زمانی به چه منظوریا چه هدفی در آن قله کوه دور افتاده از آبادی کنده اند یا در ته آن چاه چه چیزی هست یا به کجا مربوط و منتهی میشود وجود چنان چاهی در آن جای صعب العبور در آن قله مرتفع بی دلیل نیست به ویژه در جائیکه اصلا امکان سکونت در آن نیست پی بردن به سر آن احتیاج به تحقیق و مطالعه دارد.
آثار باستانی دیوی آسیوسر طالقان
در فاصله بین ده جوستان و ده دهدر جائیکه آب کوه ماشنو می آید و وارد شاهرود میشود دو سنگ آسیای زرد رنگ بزرگ به قطر حدود ۲ متر و کلفتی حدود ۳۰ سانت کنار رودخانه افتاده است بعلت وجود همان دو سنگ آسیا آنجا را از قدیم دبوی آسیوسر میگویندیعنی محل آسیاب دبو کسی نمیداند آنها مربوط به چه زمانی است و چه کسی آنها را ساخته است.
آثار باستانی دختر قلعه طالقان
در جنوب شرقی طالقان بین کوه ماشنو و سبکانرو سر راه طالقان به براغان در قله کوه آثار قلعه معظم خراب شده ای هست بنام دختر قلعه که قلعه معروفی است معلوم نیست این قلعه بدستور چه کسی و در چه زمانی ساخته شده است در باره آن داستانهائی میگویند که شبیه افسانه است و غیر قابل باور و دور از حقیقت است که ذکر آنها در این کتاب خالی از ملالت برای خواننده نیست لذا از بیان آن صرف نظر میکنیم با توجه به این آثارها انسان به فکر فرو میرود و قبول میکند که دنیا خیلی قدیم است انسان از گذشته های دور خبر ندارد آنقدر انسانها در طول زمان روی این کره خاکی بدنیا آمده و بدنبال آرزوهای خود فعالیت کرده اند و با خواست خود آثاری بر جا گذاشته اند و در گذشته اند و آن آثارها به مرور زمان و در اثر حوادث دوران از بین رفته است که بسیار بسیار کم از آن باقیمانده است آدمی در دوران حیات خودیا سازنده استیا خراب کنندهیا از خود آثاری بر جا میگذاردیا آثار دیگران را از میان میبرد چنانکه انسان را از ابتدای آنها و بانیانشان خبری نیست فقط خداست که عالم است و جاویدان و سرگذشت جهان را میداند له الحمدا کثیرا.
آثار باستانی ده خوران طالقان
شنیده ام که در ده خوران طالقان آثاری از قلعه قدیمی باقی است که در گذشته آن قلعه مهمی بوده است چنانکه در تواریخ ضمن بحث از جنگهائی که در طالقان واقع شده نام آن قلعه برده میشود.
آثار باستانی آلیزنی ده مال طالقان
در کنار راه طالقان به تنکابن که از ده جوستان شروع شده و به گردنه شیر پشم ختم میشود تقریبا نزدیک گردنه کو گوشان و قبرانی گردن در محلی به نام آلیزنی ده مال یعنی جای ده آلیزن آثار خرابه باقیمانده قلعه ای می باشد در بین قلاع اسماعیلیه در طالقان چندین بار نام قلعه آلیسیا آلیسنیا فالیس در کتابها برده شد که خیلی قلعه با اهمیتی بوده ولی جای آن نشان داده نشده ممکن است آن قلعه در همین محل بوده و آن نام ها به مرور زمان تغییر پیدا کرده و بصورت امروزی یعنی آلیزن در آمده است مخصوصا که این محل نزدیک به الموت و قلعه آشیانه عقاب که مقر اصلی اسماعیلیه بوده بسیار اهمیت داشته.
قلاع طالقان بنا به نوشته سیدمحمدتقی میر ابوالقاسمی
سیدمحمد تقی میر ابوالقاسمی در کتاب تاریخ و جغرافیای طالقان که خود نوشته و در سال ۱۳۴۸ چاپ شده مینویسد قلعه های طالقان عبارتند از ۱- قلعه یرک نزدیک آبادی یرک در پائین طالقان ۲- قلعه منصوریه که خرابه های آن در شمال شرقی ده کولج طالقان واقع است ۳- قلعه هرنج پشت آبادی هرنج که خیلی قدیمی و مربوط به قبل از اسلام است ۴- دختر قلعه واقع در بالای ده کته ده در شرق و بالای طالقان ۵- قلعه های دهات دیزان و مهران و پراجان ۶- قلعه جزینان دربند ۷- قلعه دز جنگیا قلادوش در می ناوند برابر ده شهرک ۸- قلعه کیل کیا ۹- قلعه الله نشین ۱۰- قلعه آلیسنیا فالیسن نام سه قلعهیعنی گیل کیا و اله نشین و قلادوش در کتب تاریخ کمتر اسم برده شده و اضافه میکند در سر راه ده گوران به ده شهرک در انتهای مزرعه زرور گلبر و خرابه ای بنام قلادوش دیده می شد که تا چندین سال قبل دیوار قلعه دیده می شد و اکنون زارعین آنرا با سطح زمین هموار کرده اند. توضیح نگارنده نویسنده فوق نام سه قلعه را در کتاب خود نیاورده است قلعه آهین کلا، قلعه منارکلا، قلعه ده سگران. ولی چندر بار نام قلعه آلیسنیا فالیسن را آورده است ایشان نوشته اند ای« قلعه مهم معلوم نیست در کجای طالقان بوده باید عرض کنم نام قلعه ممکن است با محلی که قلعه در آن نباشد فرق داشته باشد مثلا همان قلعه ایکه در آهین کلا بوده ممکن است نام خود قلعه کیا کل ایا کیل کیا باشدیا ممکن است بعضی از قلعه ها دو نام داشتند کلا و کیا هر دو نام قلعه است ضمنا در مورد قلعه آلیسنیا فالیسن هم قبلا مطالبی بیان داشتم که ایشان اظهار بی اطلاعی کرده بودند آما آنچه بعنوان آثار باستانی طالقان ذکر شد باز ممکن است در نقاط مختلف این منطقه آثارییافت شود که بنده نگارنده از آن اطلاعی نداشته باشم.
گورستان های متروکه طالقان
در بعضی از نقاط بین کوههای طالقان گورستانهای متروکه دور از آبادییافت میشود که تعداد آنها کم نیست دیدن آنها انسان را به فکر فرو میبرد که این قبرها برای چه و به چه علت در آن نقاط وجود دارد از سابقه و علت آنها کسی خبر ندارد دو سه تای آنها را خود نگارنده دیده است مثلا گورستان قبرانی کردن گورستان راه نو کوه ماشنو و گورستان امام زاده بالا که در این قبرستان اخیر قبریست برجسته که بنام قبر پهلوان معروف است بطوریکه شنیده ام بجز این گورستانها گورستانهای دیگری نیز می باشد وقتیکه انسان تاریخ را مطالعه میکند تا اندازه ای علت آنها را در مییابد که طالقانیکه منطقه کوهستانی صعب العبور بوده و دستیافتن به آنجا مشکل می نمود از همین رو در طول تاریخ هر گاه اجانب به ایران حمله می کردند آزادیخواهان و میهن پرستان در این کوهها اقامت میکردند و مقاومت نموده با دشمن به مبارزه می پرداختند و از کشور دفاع می نمودند در همین مبارزات و درگیریها در این نقاط با دشمن برخورد میکردند و جنگهای بیرحمانه و خونین پیش می آمد و تعداد کثیری از طرفین کشته میشدند با موجب قتل عام طرفی میشد که جنازه های کشته شدگان را در همان محل برخورد و درگیری دفن میکردند میتوان گورستانهای کهنه و متروکه موجود در آن نقاط در اثر پیش آمد همین حوادث و جنگها ویا علل ناشناخته دیگر بوده (بر بعضی سنگ های حک شده روی گورهای قبرستانهای عادی دهات طالقان نقش تسبیح و سجاده و شانه و گلابدان و شمشیر و کمان و غیره دیده میشود).
با عرض سلام خدمت همشهریان محترم